Nhiều mô hình business coaching phổ biến trên thế giới được xây dựng cho bối cảnh doanh nghiệp phương Tây, nơi văn hóa quản trị, cấu trúc gia đình trong kinh doanh, và hệ thống pháp lý có nhiều điểm khác biệt với Việt Nam. Coach doanh nghiệp SME tại Việt Nam đòi hỏi hiểu và điều chỉnh theo đúng những đặc thù riêng của thị trường trong nước.
Coach doanh nghiệp SME tại Việt Nam hiệu quả không phải là việc áp nguyên bản một mô hình coaching quốc tế, mà là việc HIỂU RÕ BỐI CẢNH VĂN HÓA VÀ CẤU TRÚC KINH DOANH ĐẶC THÙ của doanh nghiệp Việt Nam — nơi phần lớn SME là doanh nghiệp gia đình, quan hệ cá nhân đóng vai trò lớn trong kinh doanh, và tốc độ thay đổi chính sách/thị trường thường nhanh hơn nhiều thị trường phát triển.
Rất nhiều SME Việt Nam có cấu trúc gia đình — vợ chồng, anh em, cha con cùng tham gia điều hành — khiến việc phân định vai trò công việc và quan hệ gia đình trở nên phức tạp hơn nhiều so với doanh nghiệp không có yếu tố gia đình. Coach doanh nghiệp SME tại Việt Nam cần có kỹ năng xử lý tế nhị các vấn đề này, không thể áp dụng khung quản trị thuần túy như với doanh nghiệp không có yếu tố gia đình.
Văn hóa Việt Nam có xu hướng ngại đối đầu trực tiếp và coi trọng việc giữ hòa khí, điều này ảnh hưởng đến cách chủ doanh nghiệp phản hồi nhân viên, cách nhân viên báo cáo vấn đề lên cấp trên, và mức độ sẵn sàng trao quyền thực sự (dù nói trao quyền nhưng vẫn kiểm soát ngầm). Coach cần hiểu và làm việc trong khuôn khổ văn hóa này thay vì áp đặt phong cách phản hồi trực diện kiểu phương Tây.
So với nhiều thị trường phát triển, môi trường pháp lý và chính sách thuế tại Việt Nam có tốc độ thay đổi nhanh hơn — từ quy định hóa đơn điện tử, chính sách thuế thương mại điện tử, đến các thay đổi về lao động. Coach doanh nghiệp SME tại Việt Nam cần liên tục cập nhật các thay đổi này và giúp doanh nghiệp xây hệ thống đủ linh hoạt để thích ứng nhanh.
Thị trường lao động Việt Nam, đặc biệt ở các tỉnh ngoài trung tâm, thường thiếu hụt nhân sự có đủ năng lực quản lý cấp trung để chủ doanh nghiệp có thể yên tâm chuyển giao — điều này khiến lộ trình xây dựng đội ngũ kế thừa tại Việt Nam thường cần thời gian đào tạo nội bộ dài hơn so với thị trường có sẵn nguồn nhân lực quản lý dồi dào.
Hành vi mua sắm của người tiêu dùng Việt Nam chuyển dịch rất nhanh sang các nền tảng số (mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, livestream bán hàng), đòi hỏi doanh nghiệp SME phải thích ứng kênh bán hàng nhanh hơn so với nhiều thị trường khác — coach doanh nghiệp SME tại Việt Nam cần nắm rõ những xu hướng kênh bán hàng đặc thù này để tư vấn phù hợp thực tế.
Tôi nhận thấy nhiều khung lý thuyết quản trị hay được xây dựng cho bối cảnh doanh nghiệp phương Tây, nơi văn hóa và cấu trúc kinh doanh khác Việt Nam khá nhiều — áp dụng nguyên bản mà không điều chỉnh thường khiến khung đó "đúng trên giấy nhưng không chạy được trong thực tế" tại doanh nghiệp Việt Nam. Tôi khuyên anh chị, khi tìm một người đồng hành, hãy chọn người thực sự hiểu và đã làm việc trực tiếp với bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam, không chỉ áp dụng lý thuyết dịch nguyên văn từ nước ngoài.