Nhiều chủ doanh nghiệp chỉ nhìn cạnh tranh qua vài đối thủ cùng ngành trước mặt — trong khi áp lực thật sự đe dọa lợi nhuận thường đến từ những hướng ít ai để ý.
Mô hình 5 áp lực cạnh tranh (Porter's Five Forces) nhìn thị trường qua 5 hướng: mức độ cạnh tranh giữa các đối thủ hiện có, nguy cơ đối thủ mới dễ dàng gia nhập ngành, sức ép từ sản phẩm/dịch vụ thay thế, quyền thương lượng của nhà cung cấp, và quyền thương lượng của khách hàng — hiểu đúng cả 5 áp lực giúp chủ doanh nghiệp nhìn ra điểm yếu thật sự trong vị thế cạnh tranh, thay vì chỉ so sánh với vài đối thủ quen mặt.
Ngành càng nhiều đối thủ tương đương nhau về quy mô, càng dễ rơi vào cuộc đua giảm giá — đánh giá đúng mức độ này giúp biết nên cạnh tranh bằng giá hay bằng giá trị khác biệt.
Ngành có rào cản gia nhập thấp (vốn ít, không cần giấy phép đặc biệt) luôn đối mặt nguy cơ có thêm đối thủ mới bất cứ lúc nào — cần chủ động xây rào cản riêng thay vì chờ bị cạnh tranh.
Đối thủ không nhất thiết cùng ngành — một giải pháp thay thế hoàn toàn khác (ví dụ dịch vụ online thay cho cửa hàng vật lý) vẫn có thể lấy đi khách hàng nếu giải quyết cùng một nhu cầu.
Nếu doanh nghiệp phụ thuộc vào quá ít nhà cung cấp, họ có thể tăng giá hoặc siết điều kiện bất cứ lúc nào — đa dạng hóa nguồn cung là cách giảm rủi ro từ áp lực này.
Khi khách hàng dễ dàng so sánh giá và chuyển sang đối thủ khác, quyền thương lượng của họ càng cao — xây dựng USP và chi phí chuyển đổi giúp giảm bớt áp lực này.
Tôi nhận thấy khi hỏi chủ doanh nghiệp về cạnh tranh, hầu hết chỉ kể ngay được 1-2 đối thủ trực tiếp — trong khi bốn áp lực còn lại thường bị bỏ qua vì chưa từng được đặt tên rõ ràng. Tôi khuyên anh chị thử một cách đơn giản: dành 15 phút gọi tên cụ thể ai/cái gì đang tạo ra mỗi trong 5 áp lực này với riêng doanh nghiệp mình, kể cả khi câu trả lời là "hiện chưa có gì đáng ngại". Chỉ riêng việc gọi tên được cả 5 áp lực, kể cả những áp lực đang yên tĩnh, đã là một bước tiến so với phần lớn doanh nghiệp chỉ nhìn thấy đối thủ ngay trước mặt.