Thấy chi nhánh đầu đông khách vài tháng liền, nhiều chủ nhà hàng vội vay vốn mở chi nhánh thứ hai — rồi phát hiện chi nhánh đầu vẫn chưa thực sự ổn định dòng tiền, chỉ là đang ở giai đoạn cao điểm tạm thời, và khoản vay mới khiến cả hệ thống rơi vào áp lực trả nợ ngay khi chi nhánh mới chưa kịp có doanh thu ổn định.
Câu hỏi đúng trước khi vay vốn mở rộng không phải là "ngân hàng có đồng ý cho vay không" mà là "dòng tiền hiện tại đã đủ ổn định để gánh thêm một khoản trả nợ cố định hàng tháng chưa" — vay vốn khi dòng tiền còn bấp bênh giống như đặt thêm một khoản chi phí cố định mới lên một nền tảng vốn đã không chắc chắn.
Lợi nhuận báo cáo có thể dương nhưng dòng tiền thực tế trong tài khoản mới là thứ trả nợ vay hàng tháng — nếu dòng tiền tự do sau khi trừ mọi chi phí vận hành vẫn còn dao động mạnh hoặc âm một vài tháng trong năm, đây là tín hiệu chưa nên gánh thêm khoản vay cố định.
Đặt ra một ngưỡng (ví dụ khoản trả nợ hàng tháng không vượt quá 30-40% dòng tiền tự do trung bình) để có biên an toàn khi tháng thấp điểm doanh thu giảm, tránh tình trạng đủ trả nợ ở tháng cao điểm nhưng hụt hơi ngay tháng sau.
Nếu lý do thực sự cần vay là vì chi nhánh hiện tại đang thiếu vốn lưu động (chậm thu, tồn kho cao) chứ không phải thực sự dư dả để mở rộng, khoản vay mới sẽ càng làm trầm trọng thêm vấn đề gốc thay vì giải quyết nó — cần xử lý dòng tiền hiện tại ổn định trước khi tính chuyện mở rộng bằng nợ vay.
Đối chiếu lãi suất và điều kiện vay ngân hàng với các phương án khác (góp vốn với đối tác, thuê tài chính thiết bị, hoặc dùng lợi nhuận tích lũy mở rộng chậm hơn nhưng an toàn hơn) — vay vốn không phải lúc nào cũng là phương án tối ưu chỉ vì nó nhanh nhất.
Giả định chi nhánh mới mất 6-12 tháng đầu chưa có lãi (thực tế phổ biến với F&B) và tính xem trong kịch bản đó, chi nhánh hiện tại có đủ sức gánh cả khoản trả nợ lẫn hỗ trợ chi nhánh mới hay không — chỉ ký vay khi đã có câu trả lời rõ ràng cho kịch bản xấu nhất, không chỉ kịch bản lạc quan.
Tôi nhận thấy thời điểm chủ nhà hàng dễ vay vốn mở rộng nhất — vài tháng đầu chi nhánh đông khách — lại chính là lúc họ ít tỉnh táo đánh giá rủi ro nhất, vì cảm xúc thành công đang lấn cảm giác thận trọng. Tôi khuyên hình dung việc vay vốn mở rộng như việc cõng thêm một người trên lưng trong khi bản thân vẫn đang tập giữ thăng bằng — chỉ nên làm điều đó khi đôi chân của chính mình (chi nhánh hiện tại) đã vững qua ít nhất một chu kỳ đủ dài, không phải ngay lúc vừa đứng lên được vài bước đầu tiên đầy hứng khởi.