Nhiều chủ doanh nghiệp lập kế hoạch 3 năm chỉ xoay quanh mục tiêu doanh thu và lợi nhuận, mà quên mất một câu hỏi quan trọng không kém: sau 3 năm đó, giá trị doanh nghiệp trong mắt một nhà đầu tư hoặc bên mua tiềm năng có tăng lên tương xứng không. Doanh thu tăng nhưng giá trị doanh nghiệp không tăng là tình huống phổ biến hơn nhiều người nghĩ.
Gắn kế hoạch kinh doanh 3 năm với mục tiêu tăng giá trị doanh nghiệp có nghĩa là mỗi năm trong lộ trình 3 năm không chỉ được đo bằng doanh thu và lợi nhuận, mà còn bằng những YẾU TỐ MÀ NHÀ ĐẦU TƯ HOẶC BÊN MUA THỰC SỰ TRẢ TIỀN CHO — mức độ phụ thuộc vào chủ doanh nghiệp, chất lượng dòng doanh thu định kỳ, và hệ thống vận hành có thể chuyển giao được. Đây là điểm khác biệt giữa một kế hoạch "làm ăn tốt hơn" và một kế hoạch "xây tài sản có giá trị hơn".
Trước khi lập kế hoạch, hãy tìm hiểu doanh nghiệp cùng ngành và quy mô thường được định giá theo phương pháp nào (bội số EBITDA, DCF, so sánh giao dịch tương tự) — vì mỗi phương pháp coi trọng những chỉ số khác nhau. Biết trước "thước đo" sẽ được dùng để định giá giúp doanh nghiệp tập trung đúng chỉ số cần cải thiện trong 3 năm, thay vì chỉ tối ưu doanh thu một cách chung chung.
Một doanh nghiệp mà mọi quyết định quan trọng vẫn phải qua tay chủ sẽ luôn bị định giá thấp hơn một doanh nghiệp có đội ngũ quản lý vận hành độc lập. Kế hoạch 3 năm nên có lộ trình cụ thể theo từng năm để chuyển giao dần các quyết định vận hành cho đội ngũ quản lý, đo lường bằng số ngày doanh nghiệp có thể hoạt động bình thường khi chủ vắng mặt.
Nhà đầu tư và bên mua thường trả giá cao hơn đáng kể cho doanh nghiệp có tỷ lệ doanh thu định kỳ (hợp đồng dài hạn, gói thành viên, khách hàng mua lặp lại) cao, vì đây là dòng tiền dự đoán được. Kế hoạch 3 năm nên đặt mục tiêu tăng dần tỷ trọng doanh thu định kỳ trong tổng doanh thu qua từng năm, không chỉ chăm chăm vào tổng doanh thu.
Quá trình thẩm định (due diligence) khi gọi vốn hoặc bán doanh nghiệp thường phát hiện những khoảng trống về hệ thống hóa quy trình và tính minh bạch của số liệu tài chính — và những khoảng trống này thường cần nhiều thời gian để khắc phục hơn chủ doanh nghiệp nghĩ. Đưa việc chuẩn hóa hệ thống và sổ sách vào ngay năm đầu của kế hoạch 3 năm, không để dồn đến sát năm cuối mới xử lý.
Thực hiện một đợt định giá sơ bộ (hoặc ít nhất một bảng chấm điểm các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp) vào cuối mỗi năm trong lộ trình 3 năm, để biết doanh nghiệp có đang thực sự tăng giá trị đúng hướng hay chỉ đang tăng doanh thu mà giá trị thực chất không đổi — từ đó điều chỉnh trọng tâm cho các năm còn lại.
Tôi từng gặp không ít trường hợp doanh nghiệp tăng trưởng doanh thu đều đặn suốt 3 năm nhưng khi cần định giá để gọi vốn thì nhà đầu tư lại đưa ra con số thấp hơn kỳ vọng rất nhiều, vì toàn bộ hoạt động vẫn phụ thuộc vào một mình chủ doanh nghiệp. Tôi khuyên anh chị, ngay từ khi lập kế hoạch kinh doanh 3 năm, hãy tự hỏi thêm một câu bên cạnh câu hỏi về doanh thu: "Nếu tôi vắng mặt 3 tháng, giá trị doanh nghiệp này có bị ảnh hưởng không?"